Dhiig Karka (Hypertension): Dilaaga Qarsoon ee Dad Badan Aysan Dareemin

Dhiig karka, oo sidoo kale loo yaqaan Hypertension, waa mid ka mid ah cudurrada ugu badan ee dunida ka jira maanta. Waxaa badanaa loogu yeeraa “dilaaga qarsoon” sababtoo ah marar badan qofka qaba ma dareemo wax calaamado ah ilaa ay dhibaatooyin waaweyn soo muuqdaan ama dhacaan.

Cudurkan haddii aan si fiican loo xakameyn wuxuu sababi karaa wadne xanuun, istaroog (stroke), kelyaha oo shaqadooda joojiya, iyo dhibaatooyin kale oo khatar ah.

Waa Maxay Dhiig Karka (Hypertension)?

Dhiig karka waa xaalad caafimaad oo dhacda marka cadaadiska dhiigga ee ku jira xididdada dhiigga uu noqdo mid aad u sareeya muddo dheer.

Marka wadnuhu dhiigga u riixo jirka, waxaa jira cadaadis ka dhasha socodkaas. Haddii cadaadiskaasi noqdo mid aad u badan, wuxuu dhaawici karaa xididdada dhiigga iyo xubnaha muhiimka ah ee jirka.

Cadaadiska dhiigga waxaa lagu cabbiraa laba tiro:

• Systolic pressure – cadaadiska marka wadnuhu dhiigga riixayo
• Diastolic pressure – cadaadiska marka wadnuhu nasanayo

Tusaale ahaan: 120/80 mmHg waxaa loo tixgeliyaa mid caadi ah, haddii uu gaaro ama ka bato 140/90 mmHg, waxaa loo aqoonsadaa dhiig kar.

Sababaha Keena Dhiig Karka

Dhiig karka waxaa keeni kara arrimo badan oo la xiriira hab nololeedka iyo caafimaadka guud.

Sababaha ugu badan waxaa ka mid ah:

• Cuntooyinka cusbada badan leh
• Miisaankaagu oo xad dhaaf noqda (buurni)
• Jimicsi la’aan
• Sigaar cabida badan 
• Khamri cabid badan
• Welwelka joogtada ah
• Hidde sideyaal (genetics) 

Sidoo kale cudurro kale sida:

• Sonkorowga (diabetes)
• Kelyaha oo caabuq ku dhaca
• Dhibaatooyinka hormoonnada

ayaa kordhin kara halista dhiig karka.

Calaamadaha Dhiig Karka

Dadka badan oo qaba dhiig karka ma dareemaan calaamado cad, taas oo ah sababta loogu bixiyay dilaaga qarsoon.

Si kastaba, mararka qaar waxaa soo bixi kara calaamado ay ka mid yihiin:

• Madax xanuun
• madax wareer
• Daal joogto ah
• Wadnaha oo si xoog leh u garaacma
• Neefsashada oo ku adkaata
• Indhaha oo aragtida daciif noqota
• Neefta oo ku qabata
• Xabad xanuun

Haddii calaamadahan la iska indha tiro muddo dheer, waxaa dhici kara dhibaatooyin halis ah iney kusoo wajahaan.

Dhibaatooyinka Dhiig Karka Keeni Karo

1. Wadne xanuun

Cadaadiska badan ee dhiiga ayaa dhaawacaya xididdada wadnaha, taas oo keenta wadne xanuun.

2. Istaroog (Stroke)

Dhiig karka waa mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee keena istaroogga(dhiig maskaxda ku furma).

3. Kelyaha oo dhaawac gaaro

Cadaadiska dhiigga ee sare wuxuu dhaawici karaa xididdada kelyaha.

4. Araga oo daciif noqda

Dhiig karka wuxuu saameyn karaa xididdada aada indhaha.

Sida Looga Hortagi Karo Dhiig Karka

Hab nololeed caafimaad leh ayaa si weyn u yareyn kara halista dhiig karka.

Waxyaabaha muhiimka ah waxaa ka mid ah:

1. Cun cunto caafimaad leh

• yaree cunooyinka ay ku badantahay cusbada
• cun khudaarta iyo miraha badan

2. Samee jimicsi joogto ah

• ugu yaraan 30 daqiiqo maalintii socod ama jimicsi fudud

3. Ilaali miisaanka jirka

4. Ka fogow sigaarka iyo khamriga

5. Yaree walbahaarka

6. Si joogto ah u cabbir dhiiggaaga

Goorma ayaa dhakhtar loo tagi karaa?

Waxaa muhiim ah inaad dhakhtar la tashato haddii:

• cadaadiska dhiiggaagu ka bato 140/90mmhg
• aad dareento madax xanuun joogto ah
• aad leedahay sonkorow ama wadne xanuun

Ogaanshaha hore iyo daaweynta saxda ah waxay ka hortagi karaan dhibaatooyin badan oo ku qabsan lahaa.

Gunaanad

Dhiig karka waa cudur aad u khatar badan oo badanaa aan la dareemin ilaa uu waxyeelo weyn kuu geysto. Sidaas darteed waxaa muhiim ah in qof walba la socdo cadaadiska dhiiggiisa, cuno cunto caafimaad leh, jimicsi sameeyo, kana fogaado waxyaabaha kordhiya halista cudurka.

Ka hortagga iyo ogaanshaha hore ayaa ah habka ugu fiican ee lagula dagaallami karo dilaagan qarsoon.

FAQ – Su’aalaha Inta Badan La Isweydiiyo

1. Dhiig karka ma la daaweyn karaa?

Haa, dhiig karka waa la xakameyn karaa iyadoo la isticmaalayo daawooyin iyo hab nololeed caafimaad leh.

2. Sidee lagu ogaadaa dhiig karka?

Waxaa lagu ogaadaa iyadoo la cabbirayo cadaadiska dhiigga iyadoo la adeegsanayo qalabka lagu cabiro (blood pressure)

3. Dadka dhalinyarada ah maku dhici karaa dhiig kar?

Haa, inkastoo uu ku badan yahay dadka waaweyn, dhalinyaradu sidoo kale way qaadi karaan.

4. Cusbo badan ma keentaa dhiig kar?

Haa, cunista cusbada badan ama cunno haku jirto ama waxyaabo kaleba waxay kordhisaa cadaadiska dhiigga..

⚠️

Macluumaadkaan waxaa loogu talagalay wacyi gelin keliya, fadlan la tasho dhakhtar intaadan qaadan wax go'aan ah oo caafimaad.